Παρασκευή, 26 Οκτωβρίου 2012

Tελειοθηρία: θετικό ή αρνητικό χαρακτηριστικό;




Ο όρος τελειοθηρία ή  τελειομανία περιγράφει την επιθυμία και την προσπάθεια του ατόμου για επίτευξη όσο το δυνατό υψηλότερης επίδοσης, η οποία συνοδεύεται από αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης της επίδοσης αυτής. Με άλλα λόγια το άτομο όχι μόνο θέτει υψηλά κριτήρια επίδοσης αλλά ταυτόχρονα τα κριτήρια αυτά χαρακτηρίζονται από αυστηρότητα, υπερβολή και ακαμψία.
Το άτομο με τελειομανία έχει χάσει τον αυθορμητισμό του, δεν διασκεδάζει συχνά, αναλώνεται σε πολλές ώρες εργασίας και η σχέση του με τον εαυτό του διέπεται από τις υψηλές απαιτήσεις που ο ίδιος έχει θέσει. Ο κυρίαρχος φόβος του ατόμου είναι ο φόβος της αποτυχίας, ο οποίος, αντίθετα από αυτό που θα περίμενε κανείς, εδραιώνεται και γίνεται πιο ισχυρός, όσο το άτομο πετυχαίνει τους υψηλούς στόχους που θέτει και «κερδίζει» τον θαυμασμό των άλλων. Η σκέψη που ακολουθεί συνήθως την «επιτυχία» είναι «τώρα τα κατάφερα, κανείς όμως δεν με διαβεβαιώνει ότι θα τα καταφέρω και στο μέλλον. Χρειάζεται να προσπαθήσω ακόμα περισσότερο για να μην αποτύχω». Ο φαύλος κύκλος που σιγά σιγά εγκαθιδρύεται με αυτό τον τρόπο, έχει ως αποτέλεσμα το άτομο με τελειοθηρία να μην λαμβάνει ικανοποίηση από τα επιτεύγματά του και να συνεχίζει την ατέρμονη προσπάθεια επίτευξης υψηλότερης επίδοσης. Η αυτοπεποίθηση του ατόμου πλήττεται καθώς εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες («είμαι ικανός όσο πετυχαίνω») και όχι από σταθερές, εσωτευρικευμένες  πεποιθήσεις που αφορούν την ικανότητα και τις δυνατότητές του («είμαι ικανό άτομο ανεξάρτητα από τις εκάστοτε συνθήκες για επίτευξη»). Το άτομο με αυτοπεποίθηση, μπροστά στην αποτυχία, θα εξετάσει σφαιρικά τους παράγοντες που οδήγησαν σε αυτή και θα αποδώσει τις ανάλογες ευθύνες. Ο τελειομανής, αντίθετα, θα την αντιμετωπίσει ως μια απόδειξη του πόσο αποτυχημένος είναι.    
Οι διαπροσωπικές σχέσεις του ατόμου με τελειοθηρία συχνά καθίστανται, επίσης,  δυσχερείς. Οι λόγοι είναι ποικίλοι και αφορούν είτε τις υπερβολικές απαιτήσεις του ατόμου προς τους άλλους, είτε τις περιορισμένες κοινωνικές επαφές λόγω της υπερβολικής ενασχόλησής του με την επίτευξη των στόχων του, είτε τις πεποιθήσεις που τείνει να διαμορφώσει ως προς τις προσδοκίες που έχουν οι άλλοι από εκείνον. Ο τελευταίος λόγος, ειδικά, εμποδίζει σημαντικά την εγγύτητα στις σχέσεις με τους άλλους καθώς ο τελειομανής βιώνει διαρκώς το άγχος να αντεπεξέλθει στις προσδοκίες αυτές (που ο ίδιος εσφαλμένα έχει θεωρήσει ότι οι άλλοι διατηρούν για εκείνον) με αποτέλεσμα να απομακρύνεται από τους άλλους.
Στο χώρο της ψυχικής υγείας γίνεται διαχωρισμός μεταξύ της λειτουργικής τελειοθηρίας και της κλινικής. Η πρώτη ξεχωρίζει από την δεύτερη καθώς το άτομο με λειτουργική τελειοθηρία διαθέτει περισσότερη ευελιξία στην αναδιαμόρφωση των στόχων του, όταν φαίνεται ότι αυτοί δεν είναι εφικτοί ή όταν διαφαίνεται η ανελαστικότητα στα κριτήρια που έχουν τεθεί. Το άτομο με λειτουργική τελειοθηρία φαίνεται ότι μπορεί να ελέγξει καλύτερα την πεποίθηση ότι «το τέλειο είναι εφικτό» και έτσι να επωφελείται από την τάση του για τελειοθηρία: μπορεί να έχει υψηλές επιδόσεις σε πραγματοποιήσιμους στόχους. Στην λειτουργική τελειοθηρία ο φόβος της αποτυχίας και του λάθους καθώς και οι απόψεις των άλλων δεν αποτελούν την κινητήριο δύναμη. Από αυτή την άποψη η λειτουργική τελειοθηρία εκφράζει τα χαρακτηριστικά εκείνα που χρειάζεται να διαθέτει κάποιος όταν θέλει να επιτύχει έναν στόχο: οργάνωση, μέθοδο, επιμονή, αλλά και την ικανότητα να αξιολογεί την σημαντικότητα ενός στόχου και την ετοιμότητά του να επαναπροσδιορίσει τον στόχο όταν αυτός δεν είναι εφικτός. Αντίθετα, η κλινική τελειοθηρία, όπως αυτή περιγράφεται  παραπάνω, καθιστά το άτομο ευάλωτο στην εκδήλωση ψυχικών διαταραχών όπως η κατάθλιψη. Η λέξη κλειδί στην αντιμετώπιση της κλινικής τελειοθηρίας είναι η ευελιξία: το άτομο χρειάζεται να μάθει να σκέπτεται περισσότερο ευέλικτα έτσι ώστε, αφενός, να ιεραρχεί τους στόχους του, να θέτει ρεαλιστικούς στόχους, να τους επαναπροσδιορίζει όταν αυτό είναι απαραίτητο και να λαμβάνει ικανοποίηση από την πραγματοποίησή τους και, αφετέρου, να διαμορφώσει μια σταθερή και θετική εικόνα εαυτού. 

Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2012

Διεκδικητική συμπεριφορά



Η διεκδικητική συμπεριφορά, ο ευθύς και ειλικρινής τρόπος της έκφρασης των συναισθημάτων, των σκέψεων, των επιθυμιών και των αναγκών μας αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση ισότιμων διαπροσωπικών σχέσεων. Η έκφραση των απόψεών μας με τρόπο σαφή και ξεκάθαρο βελτιώνει την επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους και μας βοηθά να διαμορφώσουμε μια καλή εικόνα εαυτού. Η άλλη όψη της διεκδικητικής συμπεριφοράς είναι η συμβολή της στην ανάπτυξη της ικανότητάς μας να «ακούμε» και να σεβόμαστε τις επιθυμίες, τις ανάγκες, τα συναισθήματα και τις απόψεις των άλλων. Η επικοινωνία μας διέπεται από την αρχή «έχω το ίδιο δικαίωμα με τους άλλους να εκφράζω και να ικανοποιώ τις ανάγκες μου» και «τόσο οι δικές μου όσο και οι ανάγκες των άλλων είναι εξίσου σημαντικές ακόμα και αν έρχονται σε σύγκρουση μεταξύ τους».
Στην επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους, συχνά δυσκολευόμαστε στην έκφραση και την υποστήριξη των επιθυμιών ή των αναγκών μας, ειδικά όταν πιστεύουμε ότι ο συνομιλητής μας θα διαφωνήσει,θα δυσαρεστηθεί ή θα θυμώσει μαζί μας. Πολλοί από εμάς σε τέτοιες καταστάσεις επιλέγουν την παθητική στάση κατά την οποία είτε δεν αναφέρονται στο αίτημά τους ή το εκφράζουν με τέτοιο τρόπο ώστε να μην γίνεται ευκρινές το πόσο σημαντικό είναι για αυτούς (π.χ. «θα ήθελα να δω αυτή τη ταινία, αλλά δε βαριέσαι, ας βγούμε με τους φίλους σου» ή «όλοι στη θέση μου θα ήθελαν βοήθεια» ή «σε τέτοιες περιπτώσεις στηρίζουμε τους φίλους μας»). Ο παθητικός τρόπος έκφρασης των επιθυμιών, εκτός από το ότι δε βοηθά τον συνομιλητή μας να κατανοήσει την ανάγκη μας, οδηγεί στην ματαίωση ή και στο θυμό καθώς «για άλλη μια φορά έγινε αυτό που ήθελε ο άλλος». Αν η στάση που ακολουθούμε στην επικοινωνία μας με τους άλλους είναι κατά κύριο λόγο η παθητική, τότε είναι πιθανό να βιώνουμε αρνητικά συναισθήματα τόσο για τον εαυτό μας όσο και για τους άλλους οι οποίοι «ποτέ δεν καταλαβαίνουν τις ανάγκες μου».   
Άλλοι άνθρωποι εφαρμόζουν την επιθετική συμπεριφορά στην προσπάθεια τους να εκφράσουν τις ανάγκες τους. Όλοι έχουμε έρθει αντιμέτωποι με ανθρώπους που φωνάζουν, χρησιμοποιούν υποτιμητικές εκφράσεις σε βάρος μας ή ηθικολογούν με στόχο να ικανοποιήσουμε μια επιθυμία τους (π.χ. θα έπρεπε να είχες καταλάβει τι ζητώ από εσένα! Ή μόνο κάποιος βλάκας σαν εσένα μπορεί να σκέφτεται έτσι, κ.α.). Ίσως ο επιθετικός τρόπος να εξυπηρετεί τον στόχο της άμεσης ικανοποίησης των αναγκών και ο επιτιθέμενος να κερδίζει τελικά, ωστόσο, μέσω της επιθετικής συμπεριφοράς, είναι αδύνατο να διαμορφωθούν ισότιμες  διαπροσωπικές σχέσεις που να διαπνέονται από εμπιστοσύνη και ασφάλεια. Πολλές φορές όμως η επιθετική συμπεριφορά εμφανίζεται και σε άτομα τα οποία κατά κύριο λόγο τηρούν την παθητική στάση. Οι ίδιοι το περιγράφουν πολύ εύστοχα ως «ξεχείλισε το ποτήρι». Όταν «το ποτήρι ξεχειλίζει», στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει είναι η εκτόνωση των συναισθημάτων της ματαίωσης και του θυμού και όχι η έκφραση των επιθυμιών τους. Συνήθως, σε αυτές τις περιπτώσεις, ο αποδέκτης της επιθετικότητας δείχνει ανοχή, χαρακτηρίζοντας αυτή την συμπεριφορά ως «απλό ξέσπασμα» ή «γκρίνια», μέχρις ότου επιστρέψει η ηρεμία. Το άτομο με την παθητική στάση θεωρεί, δυστυχώς εσφαλμένα, ότι εξέφρασε στο συνομιλητή του τις ανάγκες του, παραβλέποντας όμως το γεγονός ότι σε συνθήκες έντασης και καυγά, αυτό που επικρατεί (και τελικά απομένει) είναι τα δυσάρεστα συναισθήματα και όχι η ειλικρινής και εποικοδομητική επικοινωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων.
Η ανάπτυξη της διεκδικητικής συμπεριφοράς μπορεί να ξεκινήσει με την προσπάθεια να διατυπώνουμε σε πρώτο ενικό πρόσωπο τα συναισθήματά μας (πιστεύω ότι...., θέλω..., προτιμώ....κ.α.),  να αποφεύγουμε τις ερμηνείες για την συμπεριφορά του άλλου («με αγνοείς», δε σε νοιάζει τι νιώθω» κ.α.) και να εκφράζουμε με ξεκάθαρο τρόπο τι  θέλουμε από το συνομιλητή μας (αν αργείς στα ραντεβού, να με ειδοποιείς έγκαιρα).   Σκεφτείτε τις τρεις παρακάτω φράσεις:
«Πάντα αργείς όταν έχουμε ραντεβού, δε σε νοιάζει καθόλου που περιμένω τόση ώρα, τι θα πάθαινες αν ερχόσουν στην ώρα σου;» (επιθετική στάση).
«Πάλι άργησες. Είχε κίνηση;» (παθητική στάση).
 «Θυμώνω όταν αργείς στα ραντεβού. Θέλω να έρχεσαι στην ώρα σου. Αν δεν μπορείς να είσαι συνεπής, θέλω να με ενημερώνεις έγκαιρα» (διεκδικητική συμπεριφορά).
Η πρώτη φράση ενέχει σε υψηλό ποσοστό τον κίνδυνο η συνάντηση να εξελιχθεί σε καυγά και η δεύτερη ίσως συντελέσει στην πληροφόρησή μας σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στους δρόμους. Η τρίτη φράση, όμως, διατηρεί τις περισσότερες  πιθανότητες σε σύγκριση με τις δυο προηγούμενες, να συμβάλει ώστε ο αργοπορημένος φίλος μας να κατανοήσει καλύτερα πώς αισθανόμαστε εξαιτίας της ασυνέπειάς του. Το μήνυμα που του μεταφέρουμε είναι άμεσο και σύμφωνο με τις επιθυμίες μας, δεν τον προσβάλλει και δεν τον μειώνει. Επιπλέον, η φράση αυτή  προτείνει και μια λύση η οποία ικανοποιεί την ανάγκη μας να μη μας στήνουν στα ραντεβού.   

Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2012

Βιωματικό εργαστήριο για τη διαχείριση του άγχους.


Το βιωματικό εργαστήριο απευθύνεται σε άτομα με δυσκολίες στην αντιμετώπιση του άγχους και τα οποία επιθυμούν να αναπτύξουν περισσότερο αποτελεσματικές στρατηγικές διαχείρισης του.
Στο βιωματικό εργαστήριο θα συζητηθούν θέματα σχετικά με το τι είναι το άγχος, πώς λειτουργεί,  πότε γίνεται πρόβλημα στη ζωή μας, πώς εκδηλώνεται και πώς συντηρείται. Οι συμμετέχοντες θα εκπαιδευτούν σε τεχνικές για την αποτελεσματική του αντιμετώπιση με βάση το Γνωσιακό Συμπεριφοριστικό μοντέλο ψυχοθεραπείας. Η αποτελεσματικότητα του Γνωσιακού Συμπεριφοριστικού Μοντέλου στην αντιμετώπιση και στη διαχείριση του άγχους έχει υποστηριχθεί από πλήθος ερευνών. 
Η διάρκεια του σεμιναρίου είναι συνολικά 10 συναντήσεις διάρκειας 1½ ώρας και θα πραγματοποιούνται κάθε Δευτέρα 7.30-9.00μ.μ. Οι συναντήσεις θα διεξαχθούν στις παρακάτω ημερομηνίες: 8-4-2013, 15-4-2013, 22-4-2013, 29-4-2013, 20-5-2013, 27-5-2013, 3-6-2013, 10-6-2013, 17-6-2-2013, 24-6-2013.  Το συνολικό κόστος συμμετοχής ανέρχεται στα 270 ευρώ και εξοφλείται σε δύο ισόποσες δόσεις. Το σεμινάριο διεξάγεται στην διεύθυνση: Δουκίσσης Πλακεντίας 51-55 και Λαρίσης (1ος όροφος), Αμπελόκηποι (στάση μετρό: Πανόρμου). Για δηλώσεις συμμετοχής και περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην συντονίστρια του σεμιναρίου: Αθανασία Μαυροειδή,  τηλ. επικοινωνίας 2106465118, 6937647218.